Trung Quốc: Không được dùng Đông Trùng Hạ Thảo dưới dạng thực phẩm

Do sản phẩm Đông Trùng Hạ Thảo đang bị thương mại hóa dưới dạng thực phẩm chức năng, Tổng cục Kiểm tra Chất lượng sản phẩm Trung Quốc đã ra văn bản nghiêm cấm dùng loại thảo dược này làm nguyên liệu sản xuất các mặt hàng thực phẩm thông thường, cụ thể là rượu.

Không được dùng Đông Trùng Hạ Thảo như thực phẩm thông thường

Đông Trùng Hạ Thảo là một loại thuốc thiên nhiên quý hiếm. Chính vì giá trị quý giá đó mà Đông Trùng Hạ Thảo cũng bị “đầu cơ” rất nhiều. Hiện tại thị trường rượu ở Trung Quốc đều có rất nhiều rượu mang thương hiệu Đông Trùng Hạ Thảo với nhiều mức giá khác nhau, từ mấy trăm tệ lên đến mấy ngàn tệ. Về đóng gói thể hiện công nghệ thủ công đóng gói đẹp, quý hiếm, đắt tiền, chủ yếu là phục vụ cho mục đích làm quà, tặng quà nhân dịp Tết.

Trước tình hình đó, Tổng cục Kiểm tra chất lượng sản phẩm quốc gia Trung Quốc gần đây đã cho ban hành thông tư về việc “ Đông Trùng Hạ Thảo không được làm nguyên liệu thực phẩm phổ thông”. Thông tư này nghiêm cấm sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo làm nguyên liệu thực phẩm sản xuất thực phẩm phổ thông. Điều này có nghĩa là rượu Đông Trùng Hạ Thảo sẽ không được bán trên thị trường.

Ngoài việc không được lấy Đông Trùng Hạ Thảo làm nguyên liệu thực phẩm ra, trong Thông tư cũng yêu cầu các nguyên liệu làm thuốc như nhân sâm, mật ong, nhung hươu… cũng đều bị hạn chế sử dụng. Những sản phẩm này thuộc nhóm nguyên liệu thuốc, không được làm nguyên liệu thực phẩm phổ thông sản xuất kinh doanh, tiêu thụ.

Cẩn thận với đông trùng hạ thảo giá rẻ

Những ngày cuối năm này, thị trường Đông trùng hạ thảo đang rất sôi động vì nhiều người tìm mua về làm quà Tết. Tuy nhiên, nguy cơ mua phải hàng giả của người tiêu dùng cũng là không nhỏ.

20g giá 5 triệu đồng

Đông trùng hạ thảo từ bấy lâu nay vẫn được coi là thứ thuốc bổ, quý, chữa bách bệnh. Để mua Đông trùng hạ thảo không khó, có thể tìm ở phố bán thuốc Đông y sầm uất tại Hà Nội là Lãn Ông, quận Hoàn Kiếm. Nhưng dạo một vòng ở phố này mới thấy thị trường đông trùng hạ thảo đã trở thành mê hồn trận, không chỉ về giá cả mà còn khó phân biệt được thật giả.

Cùng một hộp Đông trùng hạ thảo hộp bằng giấy ép, trên hộp chỉ ghi một dòng chữ Trung Quốc “Dong chong xia cao”, không ghi công dụng hay hạn dùng, được các nhân viên nhà thuốc “hét” với nhiều mức giá khác nhau.

Khi tôi hỏi mua Đông trùng hạ thảo tại số 59 phố Lãn Ông, chủ cửa hàng đưa ra hai loại khác nhau, một loại của Triều Tiên khối lượng là 100g có giá 4 triệu đồng/hộp, một loại khác của Trung Quốc khối lượng 20g có giá 500 nghìn đồng. Chủ cửa hàng cho biết loại 500 nghìn đồng dùng cũng được nhưng không phải hàng xịn. Hàng xịn giá 5 triệu đồng chỉ được 20g. Bác này khuyên nếu mua đi biếu thì chỉ cần loại bình bình thôi, nhiều người chọn loại này.

Khi tôi hỏi về loại hàng xịn, chủ cửa hàng nói vòng vo một hồi rồi bảo: “Ở Việt Nam tìm hàng xịn khó lắm, dùng loại này là tốt rồi mà giá cả phải chăng”. Có vẻ như Đông trùng hạ thảo của Trung Quốc và của Triều Tiên khác nhau như thế nào thì chính người bán hàng cũng không biết.

Sang nhà thuốc Hapharco bên cạnh, nhân viên bán hàng mang ra một hộp của Trung Quốc giống hệt như hộp tôi vừa xem. Khi hỏi giá, tôi giật mình vì mới từ 500 nghìn đồng ở hàng bên mà sang đến đây đã gấp 4 lần (2 triệu đồng). Thấy tôi không mặn mà lắm, chị liền giới thiệu công dụng của Đông trùng hạ thảo và đảm bảo hàng xịn 100%.

Ghé chân vào cửa hàng ở số nhà 33, tôi được cô bán hàng cho xem một loạt các sản phẩm Đông trùng hạ thảo khác nhau, loại rẻ nhất là 750 nghìn đồng/hộp, loại xịn hơn là 6 triệu đồng.

Chào hàng rất nhiệt tình nhưng thấy có vẻ khó bán nên người bán hàng bắt đầu tính chuyện giảm giá. “Nếu mua hàng xịn thì sẽ giảm cho chút lấy may, khoảng 100 nghìn đồng, còn mua loại bình thường thì bán đúng giá, nhà tôi đã bán giá bán buôn rồi đấy”.

Cùng một loại Đông trùng hạ thảo như nhau, mỗi của hàng chào hàng một giá, nơi bán 500 nghìn đồng, một triệu đồng, có nơi lên đến hai, ba triệu đồng. Giá cả đã “loạn” nhưng để xác định hàng thật hàng giả còn khó hơn gấp bội.

Hàng giả làm từ bột mì?

Cũng tìm mua Đông trùng hạ thảo trên phố Lãn Ông, chị Hoa (phường Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội) băn khoăn vì tham khảo mỗi nơi một giá bán. Chị Hoa cũng đi mua về để làm quà Tết. Mỗi khi xem một hộp Đông trùng hạ thảo, chị lại giật mình vì nhân viên bán hàng bồi đủ loại thông tin về hàng “chính hãng” và “xách tay”.

Đau điếng người khi bỏ ra vài triệu đồng mà vẫn mua phải hàng giả đem biếu, bị mang tiếng, năm nay anh Vũ Đức Thạch (Lương Thế Vinh, Hà Nội) đã quyết định chọn mua hộp viên Đông trùng hạ thảo qua bào chế làm quà, thay cho việc săn tìm “sâu thật”.

Khi tôi hỏi loại xịn và loại bình dân khác nhau ở điểm nào thì nhiều người bán hàng không ngần ngại nói rõ nguồn gốc của hàng giá rẻ. Người bán hàng tại cửa hàng số nhà 35 tiết lộ cho tôi về việc loại giá rẻ có thể làm từ bột mì, thân cây thảo thạch…

Cùng ý kiến với cô là nhân viên nhà thuốc Star Korie: "Sâu đó làm từ bột nên mới rẻ thế. Một hộp thuốc bào chế, trong đó Đông trùng hạ thảo chỉ chiếm vài phần trăm đã có giá lên tới tiền triệu, huống chi cả một hộp vài con".

Để biết cách phân biệt thật giả, tôi tìm đến một lương y tại số nhà 19 phố Lãn Ông. Bác cho biết kinh nghiệm chọn mua Đông trùng hạ thảo của mình: Đông trùng hạ thảo thật có mắt đỏ ở đầu, lõi trong có màu trắng, chân thon nhỏ, thân màu vàng sậm và có nhiều vằn khía, con càng to càng tốt hơn. Nếu loại giả làm từ bột cầm hộp có cảm giác nặng hơn hàng thật.

Đông trùng hạ thảo là một dạng cộng sinh giữa loài nấm túi với sâu non của một loài côn trùng. Vào mùa đông, bướm đẻ trứng, trứng nở thành ấu trùng và bị bào tử của nấm xâm nhiễm.

Nấm ký sinh vào sâu non, làm chết sâu non bằng việc ăn hết chất dinh dưỡng của chúng. Hè về, sâu chết khô và nấm bắt đầu mọc ra khỏi sâu như một ngọn cỏ và vươn ra khỏi mặt đất.

Theo các ghi chép về đông dược cổ, Đông trùng hạ thảo là một vị thuốc bồi bổ hết sức quý giá, có tác dụng tích cực với các bệnh như rối loạn tình dục, thận hư, liệt dương, di tinh, đau lưng, mỏi gối, ho hen do phế hư hoặc cả phế, thận đều hư, và có tác dụng tốt đối với trẻ em chậm lớn.

Ngoài ra, Đông trùng hạ thảo tăng cường công năng của tuyến thượng thận, cải thiện chức năng thận, nâng cao năng lực miễn dịch, kháng khuẩn, kháng virus, chống ung thư và phóng xạ. Nhiều nghiên cứu xác định Đông trùng hạ thảo hầu như không có tác dụng phụ đối với cơ thể người và động vật.

Sâu chít khác đông trùng hạ thảo

Đông trùng hạ thảo (ảnh), vị thuốc mà mùa đông là con sâu, mùa hè thành cây cỏ, thường được tìm thấy trong những vùng rừng ẩm ướt ở Tứ Xuyên, Vân Nam, Tây Khang, Tây Tạng của Trung Quốc. Sở dĩ có chuyện lúc là sâu lúc lại thành cây cỏ vì đông trùng hạ thảo là một giống nấm mọc ký sinh trên sâu non của một loài sâu thuộc họ cánh bướm. Nấm và sâu hợp sinh với nhau. Vào mùa đông, con sâu non nằm sâu dưới lòng đất, nấm phát triển vào toàn thân con sâu để hút chất làm cho nó chết. Đến mùa hạ, nấm sinh trưởng, mọc chồi khỏi mặt đất nhưng gốc vẫn dính liền vào đầu sâu. Để làm thuốc, người ta đào đất lấy tất cả xác sâu và nấm.

Ở các tỉnh Lạng Sơn, Hòa Bình của nước ta cũng có một thứ được gọi là đông trùng hạ thảo và cũng được rất nhiều người mua về dùng. Đấy thực chất chỉ là con sâu chít, thuộc họ cánh bướm, sống trong thân cây lau. Mặc dù cũng được gọi là đông trùng hạ thảo nhưng sâu chít không phải là vị thuốc quý như đông trùng hạ thảo của Trung Quốc, mà chỉ là thứ dân gian thường dùng để xào nấu với trứng, ăn cho bổ. Đối với y học cổ truyền, đông trùng hạ thảo có tính ôn, vị ngọt, mùi thơm; có tác dụng ích phế, bổ thận, bổ tinh tủy... Để bồi bổ cho người già yếu thì dùng một con vịt già vặt lông, moi bỏ ruột gan; bổ đôi đầu vịt, cho 15 con đông trùng hạ thảo vào, lấy lạt buộc lại. Nhồi đầu vịt vào bụng, thêm gia vị cho vừa rồi hầm nhừ. Đối với những người bị ung thư giai đoạn cuối, người yếu mệt, đau mỏi thì cho ăn đông trùng hạ thảo hầm với chim bồ câu ra ràng mỗi tuần một lần. Mỗi lần dùng 10 con đông trùng hạ thảo cho vào bụng chim bồ câu đã làm sạch lông, bỏ phủ tạng, gia vị vừa ăn, hầm nhừ

Đông trùng Hạ thảo - vị thuốc thần kỳ?

Đông trùng Hạ thảo là gì?

Tên khoa học là Cordiceps sinensis, thuộc nhóm Ascomycetes, là loại nấm thường ký sinh trên sâu Hepialus fabricius. Vào mùa đông, sâu nằm ở dưới đất, nấm phát triển và hút chất bổ của toàn thân sâu làm sâu chết. Đến mùa hạ, nấm mọc chồi khỏi mặt đất, hình dạng giống ngón tay, dài khoảng 4 - 11cm nhưng gốc vẫn dính liền vào đầu sâu.

Vị thuốc Đông trùng (mùa đông là côn trùng) Hạ thảo (mùa hè là cỏ cây) bao gồm cả nấm và sâu được tìm thấy ở vùng núi cao trên 4.000m ở Trung Quốc, nhất là ở Tứ Xuyên. Ngày nay, người ta trồng vị thuốc này với chất nền là gạo với khoảng 10 nguồn cordiceps được nuôi cấy.

Lịch sử phát triển

Người Trung Hoa đã sử dụng Đông trùng Hạ thảo từ ngàn năm trước. Vì quý nên thuốc chỉ đùng cho bậc vua chúa. Nấm được nhồi vào vịt để làm thức ăn bổ dưỡng, hỗ trợ khả năng tình dục cho cả nam lẫn nữ. Ngoài ra, thuốc còn dược dùng trị lao, ho, thiếu máu, đau lưng, đau gối cũng như giúp tăng sức khỏe trong thời gian dưỡng bệnh, làm chậm quá trình lão hóa... Vì vậy, nấm được người Trung Hoa xem như nhân sâm. Việc sử dụng trở nên rộng rãi hơn khi người Trung Hoa bắt đầu nuôi cấy trên nền gạo để cung cấp sản phẩm với nhiều dạng sử dụng: bột khô, thuốc nước hoặc ly trích trong rượu và lên men sợi nấm. Trong thực phẩm dinh dưỡng, nấm được dùng chung với thịt gà, vịt có tác dụng cai nghiện ma túy, dưỡng bệnh, thiếu máu, bất lực...

Phương Tây quan tâm đến Đông trùng Hạ thảo từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước qua các thành công vang dội của vận động viên Trung Hoa trên các đấu trường quốc tế nhờ trong thực đơn ăn uống có loại nấm này.

Liều thông dụng

Theo y học cổ truyền thì liều thông thường là 5 - 10g bột nấm mỗi ngày. Trong nghiên cứu, người ta thường dùng nấm dưới dạng trích tinh nấm được nuôi cấy với liều 3g mỗi ngày. Nếu sử dụng nấm theo phương pháp y học cổ truyền thì nên gặp các thầy thuốc đông y để có liều dùng phù hợp với cơ thể và tránh sử dụng Đông trùng Hạ thảo giả.

Thuốc Vitalex vừa được FDA công nhận kết hợp Đông trùng Hạ thảo và 20 dược liệu khác. Các chỉ định của thuốc bao gồm:

Giúp gia tăng chức năng tình dục

Mỗi ngày uống một viên làm giảm bớt mệt mỏi, rối loạn cương và xuất tinh sớm. Sự cải thiện sẽ xuất hiện sau khi dùng 20 - 30 viên nang. Sau đó, nếu cần thiết, mỗi ngày dùng một viên.

Giúp tăng cường sức khỏe

Dùng ngay một viên để tăng thêm năng lượng giảm mệt mỏi, nâng cao sức chịu đựng khi làm việc ngoài giờ và thức khuya. Tác dụng có thể xuất hiện sau khi uống thuốc 1 giờ.

Làm giảm đau

Cứ 2 - 3 ngày dùng một viên để cải thiện tình trạng mệt mỏi, giảm đau thắt lưng, cải thiện chức năng tuyến tiền liệt và tiết niệu, nuôi dưỡng gan, thận, hỗ trợ tuần hoàn máu làm chậm tiến trình lão hóa, gia tăng hệ miễn nhiễm và kéo dài tuổi thọ.

Đông trùng hạ thảo: Quý mấy vẫn không chữa được bệnh

Được quảng cáo rầm rộ như một loại thuốc chữa bách bệnh, giá đông trùng hạ thảo dù chiết xuất dưới dạng nào cũng cao ngất ngưởng. Vậy mà với niềm tin vào bài thuốc “bổ dưỡng nhất, tốt nhất”, nhiều người không ngần ngại bỏ tiền triệu ra mua.

Chị Lê Hà Thái ở phố Hồ Xuân Hương (Hà Nội) kể, nghe bạn bè quảng cáo đông trùng hạ thảo dạng nước, một hộp 6 lọ (100ml) giá 400.000 đồng có tác dụng tích cực với nhiều bệnh như thận hư, đau lưng mỏi gối, ho hen, suy nhược cơ thể… và đặc biệt có tác dụng tốt đối với trẻ em chậm lớn, chị đã không ngại ngần mua năm hộp bồi bổ cho cậu con trai năm tuổi còi xương, biếng ăn. Nhưng uống hết cả năm hộp mà con trai chị không tăng cân nào, chứng biếng ăn vẫn y như cũ, chị phải quay sang tìm thuốc khác cho cậu ấm.

Hàng quý hiếm đâu ra lắm thế

Theo ghi nhận của phóng viên, trên thị trường hiện nay, đông trùng hạ thảo được bán chủ yếu ở dạng hàng xách tay với nhiều chủng loại: nước uống bổ dưỡng, dạng nước tinh chất, viên nén… với giá từ vài trăm ngàn đến vài triệu đồng. Loại nguyên bản có thể tìm thấy ở các cửa hàng thuốc nhưng vô cùng phong phú, có thứ đến hàng chục triệu đồng. Tuy nhiên, không ai biết chắc đâu là đông trùng hạ thảo thật, đâu là giả.

Lương y Vũ Quốc Trung, hội viên hội Đông y Việt Nam cho biết: đông trùng hạ thảo là loại dược liệu quý hiếm, sở dĩ mang tên như vậy bởi mùa đông nó là con sâu, sống dưới lòng đất sâu, mùa hạ nó ngoi lên mặt đất như cọng cỏ. Cỏ này lấy dinh dưỡng trong con sâu tạo ra vi nấm chứa hoạt chất sinh học. Do có giá trị dinh dưỡng cao, điều kiện sinh trưởng khó nên đông trùng hạ thảo rất quý, giá tương đương với vàng (nếu là đông trùng hạ thảo tốt). Những loại chiết xuất đang được rao bán trên thị trường có thể sử dụng phụ phẩm (đông trùng hạ thảo chưa đến tuổi, bị teo tóp, kém chất lượng) để sản xuất thành sản phẩm dạng viên, nước uống… Thực chất giá trị của các sản phẩm này như thế nào chưa ai nghiên cứu, cũng chưa có cách phân biệt thật giả.

PGS.TS Trịnh Văn Lẩu, chủ tịch hội Dược điển Việt Nam chia sẻ, đông trùng hạ thảo có xuất xứ ở Trung Quốc, mà nổi tiếng nhất là Đồng Nhân Đường. Ngay tại Đồng Nhân Đường cũng có nhiều loại khác nhau như loại 13 con bán với giá 1.400 USD, loại 20 con/gói là 200 USD… Hàng ở đây có độ tin cậy cao hơn cả, nhưng không phải ai cũng có điều kiện sang tận nơi để mua. Còn tại Việt Nam hiện có quá nhiều loại, thật giả vô chừng.

Do quý hiếm và khó trồng nên một số nước như Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ đã nghiên cứu tạo ra hoạt chất từ vi nấm này bằng con đường sinh học. Giá của đông trùng hạ thảo làm bằng cách này rẻ hơn, chất lượng vẫn được đảm bảo.

Có một cách xác định đông trùng hạ thảo thật nhưng chỉ sau khi đã... mua về: đem hầm rồi quan sát hình dạng, mùi. Ảnh: Hồng Thái

Dược liệu quý nhưng chỉ hỗ trợ sức khoẻ

Lương y Vũ Quốc Trung khẳng định, y học cổ truyền của Trung Quốc từ xưa đã coi đông trùng hạ thảo là vị thuốc cải lão hoàn đồng, hồi xuân sinh lực, có nhiều tác dụng. Ngày nay, đây vẫn được coi là dược liệu quý hiếm và có giá trị cao bởi nó chứa nhiều nguyên tố vi lượng. Nhiều nghiên cứu cho thấy đông trùng hạ thảo giúp bồi bổ cơ thể, tăng cường sức khoẻ. Tuy nhiên, đông trùng hạ thảo không phải thuốc chữa bệnh mà chỉ nên coi là thực phẩm chức năng, chỉ dùng khi cơ thể không khoẻ. Trẻ em có nhiều thứ có thể bổ sung, nên chưa đến lúc phải sử dụng đông trùng hạ thảo. “Bất kỳ bệnh gì cũng cần phải được bác sĩ thăm khám và chẩn đoán để đưa ra cách điều trị. Chỉ nên dùng đông trùng hạ thảo như bài thuốc hỗ trợ quá trình điều trị để tăng cường sức khoẻ chứ không phải thuốc chữa bách bệnh như nhiều người lầm tưởng và quảng cáo thổi phồng”, lương y Vũ Quốc Trung nói.

Trên thị trường không loại trừ có đông trùng hạ thảo giả làm từ cây thạch thảo, hoặc những thứ giống đông trùng hạ thảo rồi cắm cỏ vào. Lương y Vũ Quốc Trung có lời khuyên: “nên mua đông trùng hạ thảo ở cơ sở có uy tín. Đông trùng hạ thảo tốt là ninh lâu vẫn dai, không mủn, cọng cỏ ở đầu không nát, khi ninh toả ra mùi thơm, tanh như cá...”